Tiến sĩ Lu Guo của Suntrans đã lãnh đạo một nhóm đã làm công việc dịch thuật và tư vấn trong lĩnh vực khai thác mỏ và năng lượng trong một thời gian dài, luôn tập trung vào các vấn đề mang tính cơ cấu trong quá trình phát triển khai thác mỏ của nước tôi. Theo quan điểm của ông, sự đảo ngược cấu trúc hiện tại của 67.000 mỏ chết hiện có và 43.000 quyền khai thác hiện có của đất nước tôi, cũng như sự mất cân bằng về số lượng của 12.646 quyền thăm dò và 30.391 quyền khai thác, không còn là vấn đề đơn giản của ngành mà là một thách thức mang tính hệ thống liên quan đến an ninh tài nguyên quốc gia, ổn định kinh tế và quản trị xã hội, và việc quản lý nó không thể bị trì hoãn.

1. Nhiều rủi ro về mỏ chết: rủi ro chiến lược ngoài sự nhàn rỗi

Theo Tiến sĩ Lu Guo của Suntrans, mỏ chết hoàn toàn không đồng nghĩa với “tài sản không hợp lệ”, và tác hại của chúng đã lan rộng về nhiều mặt. Từ góc độ chiến lược tài nguyên, các mỏ này chiếm một lượng lớn tài nguyên chất lượng cao đã được chứng minh nhưng đã không hoạt động trong một thời gian dài. Họ không thể tăng trữ lượng và sản xuất thông qua "thăm dò dựa trên mỏ" và trực tiếp mở rộng khoảng cách cung cấp tài nguyên khoáng sản. Chúng mâu thuẫn nghiêm trọng với nhu cầu chiến lược của đất nước tôi trong cuộc cạnh tranh tài nguyên toàn cầu và đã trở thành mối đe dọa tiềm tàng đối với an ninh tài nguyên quốc gia.

Ở cấp độ kinh tế, khoản đầu tư khổng lồ ban đầu đã bị giảm xuống thành “vốn chìm”, cùng với xung đột thuộc tính kép giữa “quyền cấp phép hành chính + quyền sử dụng” quyền khai thác, điều này không chỉ cản trở quá trình phục hồi theo định hướng thị trường mà còn nảy sinh các vấn đề dây chuyền như nợ đa ngành của doanh nghiệp và nợ thuế, gây ức chế nghiêm trọng niềm tin đầu tư của vốn xã hội vào lĩnh vực khai thác mỏ. Điều đáng báo động hơn là việc tích tụ các vấn đề như nhân viên thất nghiệp, tranh chấp nợ nần dễ dẫn đến những xung đột xã hội như kiến ​​nghị, kiện tụng. Tình thế tiến thoái lưỡng nan trong quản trị của chính quyền địa phương, đó là “sự hỗn loạn sẽ xảy ra ngay khi nó được thả ra và cái chết sẽ xảy ra nếu nó được kiểm soát” cũng đã làm tổn hại đến uy tín của chính phủ ở một mức độ nhất định, khiến những quả mìn chết trở thành “quả bom nguy hiểm” rình rập trong ngành và xã hội.

Ở cấp độ quốc tế, tình trạng “thây ma” của các mỏ chết đã làm suy yếu nghiêm trọng niềm tin của ngành khai thác mỏ nước ta và hạn chế tốc độ “ra ngoài”. Tiến sĩ Lu Guo nhấn mạnh, cạnh tranh tài nguyên toàn cầu ngày càng trở nên khốc liệt. Hệ sinh thái lành mạnh của khai thác trong nước là cơ sở để mở rộng ra quốc tế. Sự tồn tại lâu dài của quặng chết chắc chắn sẽ đẩy ngành khai thác mỏ nước ta vào thế bị động trong cạnh tranh toàn cầu.

2. Sự hồi sinh cấp thiết: những câu hỏi chiến lược phải giải đáp liên quan đến phát triển đa chiều

Tiến sĩ Lu Guo của Suntrans tin rằng việc hồi sinh các mỏ đã chết không còn là một “lựa chọn”, mà là một “câu hỏi phải trả lời” cần được phát huy đầy đủ và giá trị chiến lược của nó vượt xa bản thân ngành. Về mặt kinh tế, dựa trên ước tính thận trọng về khoản đầu tư ban đầu là 50 triệu nhân dân tệ cho mỗi mỏ chết, việc kích hoạt lại 10.000 mỏ có thể kích hoạt 500 tỷ nhân dân tệ vốn chìm và chuyển nó thành tài sản có giá trị thị trường từ 2-10 nghìn tỷ nhân dân tệ. Nó cũng có thể bổ sung các nguồn lực đã xác định vào bảng tài sản quốc gia, giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa cơ cấu trách nhiệm pháp lý và bù đắp các khoản lỗ về thuế.

Ở cấp độ xã hội, việc nối lại công việc và sản xuất có thể trực tiếp giải quyết vấn đề tái tuyển dụng của những người lao động thất nghiệp. Sau khi khôi phục dòng tiền, nó có thể giải quyết hiệu quả khoản nợ đa góc của doanh nghiệp, loại bỏ rủi ro bất ổn xã hội tích lũy lâu dài và định hình lại môi trường tích cực cho quản trị địa phương. Từ góc độ phát triển ngành, công tác phục hồi có thể kích hoạt tính thanh khoản của thị trường khai thác, thu hút lợi nhuận của vốn xã hội, thúc đẩy sự phát triển tiêu chuẩn và chuyên nghiệp trong hoạt động thăm dò và khai thác, nâng cao niềm tin của ngành và đặt nền tảng vững chắc cho bố cục quốc tế của ngành khai thác mỏ của nước tôi.

Đặc biệt trước cơ hội thực thi Luật Tài nguyên khoáng sản mới vào năm 2025, Tiến sĩ Lu Guo tin rằng việc đưa công tác chấn hưng vào lộ trình pháp lý là chìa khóa để thúc đẩy sự phát triển chất lượng cao của ngành khai thác mỏ và xây dựng hàng rào an ninh tài nguyên vững chắc. Tính cấp thiết của nó đã tăng lên đến cấp độ chiến lược quốc gia.

3. Tình thế tiến thoái lưỡng nan thực tế: Sự cản trở kép của hệ thống và thực hành

Mặc dù có sự đồng thuận về giá trị của việc hồi sinh, nhưng trong thực tiễn ngành của Tiến sĩ Lu Guo của Suntrans, công việc hồi sinh vẫn gặp phải hai trở ngại cốt lõi. Ở cấp độ lập pháp, mặc dù Luật Tài nguyên khoáng sản mới đã xây dựng khuôn khổ tổng thể nhưng các quy định của Luật mang tính nguyên tắc cao, các quy định hành chính hỗ trợ và quy định cấp ngành chưa được ban hành đồng bộ, gây khó khăn cho việc thực thi luật. Điều đáng chú ý hơn nữa là sự thiếu phối hợp về mặt pháp lý trong các lĩnh vực sử dụng đất, sử dụng rừng, sử dụng nước, an toàn và bảo vệ môi trường liên quan đến phát triển khai thác khoáng sản. Những hiện tượng như “có quyền khai thác nhưng không có quyền sử dụng đất”, “có giấy chứng nhận nhưng không được phép sản xuất” là phổ biến. Sự phân mảnh hệ thống hạn chế nghiêm trọng quá trình hồi sinh.

Trên thực tế, việc đóng cửa “một cỡ cho tất cả” do “ý chí của người đứng đầu” dẫn đầu là nguyên nhân quan trọng dẫn đến hình thành các mỏ chết. Từ việc đóng cửa 138 công ty khai thác mangan ở Trùng Khánh đến việc đóng cửa một lần 415 quyền khai thác ở Tứ Xuyên, hoạt động đơn giản về cơ bản là "quản trị né tránh trách nhiệm" này đã dẫn đến bế tắc triển khai trong đó "cần có sự hỗ trợ của chính phủ nhưng không ai đưa ra quyết định" trong công tác khôi phục. Tiến sĩ Lu Guo của Suntrans cho biết đây là sự phản kháng thực tế sâu sắc nhất mà ông từng trải qua trong thực tiễn ngành. Định hướng “tránh trách nhiệm, ưu tiên” của chính quyền địa phương đã khiến nhiều dự án có điều kiện hồi sinh không thể triển khai.

4. Ý tưởng tháo gỡ tình thế: nỗ lực hai chiều về phối hợp thể chế và đổi mới thực tiễn

Kết hợp nhiều năm kinh nghiệm và nghiên cứu trong ngành, Tiến sĩ Lu Guo của Suntrans đề xuất rằng việc giải quyết vấn đề nan giải về các mỏ chết đòi hỏi tư duy có hệ thống về “phá vỡ hệ thống + thực hành phá băng”. Ở cấp độ thể chế, chúng ta nên đẩy nhanh việc xây dựng “cơ chế lập pháp hợp tác liên ngành”, thúc đẩy hoàn thiện đồng thời các quy định hỗ trợ trong lĩnh vực sử dụng đất, bảo vệ môi trường, an toàn và các lĩnh vực khác với Luật Tài nguyên Khoáng sản mới, làm rõ ranh giới của quyền khai thác và quy trình phê duyệt, đồng thời thiết lập các hướng dẫn đặc biệt để giải quyết các vấn đề còn sót lại từ lịch sử các mỏ chết, để các công ty có quy định và luật pháp để tuân theo, đồng thời giải quyết tận gốc nguyên nhân sâu xa của tình thế tiến thoái lưỡng nan “không có bằng chứng để dựa vào và gặp trở ngại ở khắp mọi nơi”.

Ở cấp độ thực tiễn, cốt lõi là đảo ngược định hướng “tránh trách nhiệm trước”. Tiến sĩ Lu Guo đề nghị rằng ngoài việc thiết lập và cải tiến cơ chế đánh giá khả năng chấp nhận và sửa lỗi để xóa tan lo ngại của lãnh đạo địa phương về việc chịu trách nhiệm, hiệu quả của việc khôi phục các mỏ chết cần được đưa vào hệ thống đánh giá hiệu quả sử dụng tài nguyên và phát triển chất lượng cao của địa phương, đồng thời sử dụng các biện pháp khuyến khích tích cực để hướng dẫn chính quyền địa phương từ “phản ứng thụ động” sang “phục vụ tích cực”. Đồng thời, có thể giới thiệu các tổ chức chuyên môn bên thứ ba tham gia đánh giá dự án, quản lý và điều phối rủi ro, giảm tính chủ quan của can thiệp hành chính và nâng cao tính khoa học cũng như hiệu quả của công tác khôi phục.

Từ góc độ quốc tế, Tiến sĩ Lu Guo cũng đề xuất rằng việc hồi sinh các mỏ quặng đã chết có thể có mối liên hệ sâu sắc với chiến lược khai thác “toàn cầu” của đất nước tôi. Tích lũy kinh nghiệm chín muồi trong phát triển xanh, nâng cấp công nghệ, quản lý tuân thủ, v.v. thông qua các dự án tái thiết trong nước, đồng thời sao chép và quảng bá những kinh nghiệm này cho các dự án hợp tác khai thác ở nước ngoài, hình thành mô hình hai chiều "tái sinh và nâng cao chất lượng trong nước + mở rộng và trao quyền quốc tế" để nâng cao khả năng cạnh tranh toàn cầu và an ninh tài nguyên của ngành khai thác mỏ của nước tôi.

Tiến sĩ Lu Guo cho biết với tư cách là một người hành nghề trong lĩnh vực tài nguyên khoáng sản, ông sẽ tiếp tục chú ý đến quá trình khôi phục các mỏ đã chết, tích cực giúp xây dựng cầu nối liên lạc giữa doanh nghiệp và chính phủ, thúc đẩy triển khai các hệ thống liên quan và đổi mới thực tế, giải phóng giá trị lớn hơn từ các nguồn tài nguyên hiện có và đóng góp sức mạnh chuyên môn cho sự phát triển chất lượng cao của ngành khai thác mỏ của nước tôi và đảm bảo lâu dài cho an ninh tài nguyên quốc gia.


← Quay lại